Afgelopen maart was het vier jaar geleden dat ik begon als predikant in deze mooie Parkstraatgemeente. In de tussentijd is er veel gebeurd. Mooie en moeilijke momenten. We hebben ook veel afscheid genomen. Vaak van heel betrokken mensen. Gemeenteleden die kleur gaven aan de Parkstraatgemeente. Bijdroegen aan haar warmte en openheid. Het gemis eigenlijk altijd meteen voelbaar, juist door dat wat ze achterlaten. Een leegte, een gemis, maar ook herinneringen die iemand levend houden.
Een aantal weken geleden zat ik met mijn zoon Fedde in de auto te kletsen. Hij is zes jaar oud. We kregen het over kinderen in zijn klas die er nu niet meer zijn. Dat is de realiteit: niet alle kinderen blijven wonen in dezelfde woonplaats. Ouders verhuizen, gaan scheiden, kinderen moeten elders worden ondergebracht. En zo heeft Fedde al meerdere kinderen zien verdwijnen. Vaak laat zo’n jong iemand ook een leegte achter en helaas moest ook de beste vriend van Fedde van school.
Dromen en werkelijkheid
Het vertrek van deze vriend heeft Fedde geraakt verdrietig gemaakt en hij mist hem nog steeds. “Maar,” zei hij: “gelukkig hebben we onze dromen nog.” Want, in onze dromen zijn degenen die wij moeten missen soms weer aanwezig, aldus Fedde. De uitspraak maakte indruk op mij en ik bevestigde bij het kleine mannetje: “zo is het jongen, dan is het weer even zoals het was he?”
Herken je dit? Ik heb weleens dromen waar overledenen ineens weer even aanwezig zijn. Dan voelt het helemaal echt en zelfs bij het ontwaken zijn ze nog even in de buurt. Nu hebben wij dromen en werkelijkheid als rationele westerlingen strikt gescheiden. Dromen zijn nep, als we wakker zijn, dan zijn we in de échte wereld. Dromen, die zijn bedrog.
De werkelijke droomwereld
Nu zijn er gelukkig meer wereldbeelden en meer visies dan alleen onze beperkte blik. Niet omdat ze meer of minder waar zouden zijn, maar omdat sommige gedachten waardevol zijn en zelfs kunnen troosten. In meerdere inheemse tradities bestaat een wereldbeeld waarin dromen en waken niet strikt gescheiden zijn, en waarin de droomwereld soms als werkelijker of minstens even werkelijk wordt gezien als het alledaagse leven. Hoe mooi is dat?
Verschillende inheemse groepen beschouwen dromen als een brug tussen de fysieke en spirituele wereld, of zelfs als een primaire laag van de werkelijkheid. Zo zijn er Australische Aboriginalculturen waar het concept van Dreamtime of The Dreaming de basis vormt van hun kosmologie. Het verwijst naar een spirituele dimensie waarin voorouders de wereld vormden. Deze droomtijd is niet alleen verleden, maar beïnvloedt het heden en de dagelijkse werkelijkheid. Dromen worden gezien als ontmoetingen met deze spirituele wereld en als bronnen van kennis en richting.
Geïntegreerde dromen in het dagelijks leven
In verschillende Noord- en Zuid-Amerikaanse stammen, bij onder andere de Iroquois, Jivaro en andere groepen worden dromen beschouwd als boodschappen van voorouders, gidsen of spirituele krachten. Ze worden gedeeld in de gemeenschap en gebruikt voor besluitvorming, genezing en sociale samenhang. Dromen kunnen worden ervaren als een vorm van reizen of leren die net zo echt is als het waken.
Verder, in meer algemene inheemse wereldbeelden is de scheiding tussen materiële en spirituele werkelijkheid veel minder strikt dan in het moderne Westen. Dromen worden gezien als een volwaardige manier om kennis te ontvangen, relaties te onderhouden met voorouders en inzicht te krijgen in de eigen plaats in de wereld. Het gaat meestal niet om een letterlijk omdraaien van droom en werkelijkheid, maar om een holistisch wereldbeeld waarin de droomwereld een spirituele realiteit is die invloed heeft op het dagelijks leven. Kennis uit dromen is in dit wereldbeeld even waardevol als kennis uit waarneming. Het leven wordt gezien als onderdeel van een groter, voortdurend verhaal waarin dromen een actieve rol spelen.
Gelukkig hebben we onze dromen
In sommige tradities wordt het wakkere leven zelfs gezien als een soort droom van de voorouders of van de scheppende krachten. Dit wereldbeeld biedt een spirituele oriëntatie: dromen geven richting, waarschuwingen of bevestiging. Maar ook sociale cohesie: dromen worden gedeeld en geïnterpreteerd in de gemeenschap, ze verbinden mensen met hun land, geschiedenis en voorouders en dromen worden niet gereduceerd tot hersenactiviteit, maar gezien als betekenisvolle ontmoetingen.
Hoe plat is ons wereldbeeld als je het naast deze visies legt? En hoe wijs kan een kind dan zijn, wat nog niet heeft geleerd alleen maar op een wetenschappelijke manier naar de wereld te kijken, te denken en te handelen? Want hoe fijn is een droom waarin degene die je zo moet missen weer even helemaal aanwezig is? En hoe jammer is het als we dan wakker worden en denken: “het was maar een droom”? Nee, resumerend zou ik veel liever met Fedde zeggen: gelukkig hebben we onze dromen. De plek waar onze voorouders weer even tot leven komen, tevoorschijn komen, ons omringen en ons begeleiden op onze eigen weg.
Door droominee Jaap Marinus